Συλλογικές συμβάσεις: Τι αλλάζει για εργαζομένους και επιχειρήσεις - Ποιοι θα δουν άμεσα οφέλη

Μια από τις πιο ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στην αγορά εργασίας παίρνει πλέον συγκεκριμένη μορφή, καθώς κυβέρνηση, εργοδοτικοί φορείς και εκπρόσωποι των εργαζομένων κατέληξαν σε μια ευρεία «Κοινωνική Συμφωνία» για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας.

Η συμφωνία αυτή επιχειρεί να κλείσει έναν κύκλο εκκρεμοτήτων και στρεβλώσεων που άφησε πίσω της η μνημονιακή περίοδος, επαναφέροντας τη συλλογική προστασία σε πιο σταθερή βάση.

Ευκολότερη επέκταση Συλλογικών Συμβάσεων

Από τα σημαντικότερα στοιχεία του νέου πλαισίου είναι η διεύρυνση της εφαρμογής των Συλλογικών Συμβάσεων. Σήμερα, η επέκταση μίας ΣΣΕ είναι δυνατή μόνο εφόσον δεσμεύει εργοδότες που απασχολούν ποσοστό μεγαλύτερο του 50% των εργαζομένων του κλάδου ή του επαγγέλματος. Το όριο αυτό που απαιτείται για να επεκταθεί μια σύμβαση, μειώνεται πλέον στο 40%, δίνοντας τη δυνατότητα να καλύπτονται πολύ περισσότερες επιχειρήσεις και εργαζόμενοι.

Παράλληλα, εισάγεται ένας νέος μηχανισμός που προβλέπει πως όταν μια σύμβαση συνυπογράφεται από όλους τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, μπορεί να επεκταθεί χωρίς πρόσθετες προϋποθέσεις. Πρακτικά, το ποσοτικό κριτήριο του 40% δεν θα εξετάζεται καθόλου όταν την ΣΣΕ συνυπογράφουν Εθνικοί Κοινωνικοί Εταίροι. 

Πρόκειται για αλλαγή με ιδιαίτερο βάρος, καθώς αναμένεται να οδηγήσει σε ουσιαστική ενίσχυση της συλλογικής προστασίας σε κλάδους όπου οι συμβάσεις είχαν μείνει για χρόνια ανεφάρμοστες.

H συμφωνία που υπογράφηκε για τις συλλογικές συμβάσεις

Επιστροφή στην πλήρη μετενέργεια

Ένα ακόμη κομβικό σημείο είναι το τέλος στο καθεστώς της «μερικής μετενέργειας» που ίσχυσε την τελευταία δεκαετία. Με το νέο πλαίσιο, όλοι οι όροι μιας σύμβασης — μισθολογικοί και θεσμικοί — συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι την υπογραφή νέας συλλογικής ή ατομικής σύμβασης.

Σύμφωνα με τη συμφωνία που υπεγράφη, από εδώ και στο εξής όλοι οι όροι μίας ΣΣΕ που αφορούν τους εργαζόμενους εξακολουθούν να ισχύουν και μετά τη λήξη της. Αρχικά, θα υπάρχει τρίμηνη παράταση, ενώ μετά το τρίμηνο θα εξακολουθούν να ισχύουν όλοι οι όροι της ΣΣΕ μέχρι τη σύναψη νέας συλλογικής ή ατομικής σύμβασης εργασίας (πλήρης μετενέργεια). Αυτο σημαίνει ότι η μνημονιακή ρύθμιση για τη μερική μετενέργεια που ισχύει από το 2012 (Ν. 4046/2012, ΠΥΣ 6/2012) μπαίνει στο.. χρονοντούλαπο της ιστορίας και επαναφέρεται το προμνημονιακό καθεστώτος της πλήρους μετενέργειας.

Η ρύθμιση αυτή διασφαλίζει ότι ούτε οι υφιστάμενοι εργαζόμενοι ούτε οι νεοπροσλαμβανόμενοι μένουν εκτεθειμένοι σε κενά προστασίας όταν μια ΣΣΕ λήγει, ενώ αποτρέπει πιέσεις για υπογραφή δυσμενέστερων ατομικών συμφωνιών.

Πιο γρήγορη επίλυση συλλογικών διαφορών

Σημαντικές αλλαγές έρχονται και στη διαδικασία προσφυγής στον ΟΜΕΔ. Δημιουργείται τριμελής επιτροπή προελέγχου για να εξετάζει τη νομιμότητα των αιτήσεων προσφυγής, μειώνοντας τον χρόνο αναμονής. 

Η Επιτροπή Προελέγχου θα αποτελείται από έναν Καθηγητή Νομική Σχολής Εργατικού Δικαίου, έναν Καθηγητή Οικονομικών και ένα δικαστή ανώτατου δικαστηρίου  οι οποίοι Θα επιλέγονται με θητεία από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ο.ΜΕ.Δ.

Παράλληλα, καταργείται το στάδιο της δεύτερης διαιτησίας, το οποίο συχνά καθυστερούσε την τελική απόφαση.

Με τον τρόπο αυτό, επιχειρήσεις και εργαζόμενοι θα λαμβάνουν πιο γρήγορα απαντήσεις, αποφεύγοντας παρατεταμένες εκκρεμότητες που επιβαρύνουν τις εργασιακές σχέσεις.

Αναβάθμιση της λειτουργίας των κοινωνικών εταίρων

Το νέο πλαίσιο προβλέπει και την αναμόρφωση των μητρώων εργοδοτικών οργανώσεων και συνδικαλιστικών ενώσεων. Τα μητρώα αυτά θα λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για την αντιπροσωπευτικότητα κάθε πλευράς, με πιο καθαρούς κανόνες και λιγότερη γραφειοκρατία, ώστε να ενισχυθεί η διαφάνεια στη διαδικασία των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

Ποιοι θα δουν άμεσα οφέλη

Για τους εργαζόμενους, το νέο πλαίσιο σημαίνει κυρίως μεγαλύτερη κάλυψη από Συλλογικές Συμβάσεις, άρα πιο σταθερούς μισθούς και προβλέψιμους όρους εργασίας. Παράλληλα, η επαναφορά της πλήρους μετενέργειας λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας σε περιόδους αλλαγών.

Για τις επιχειρήσεις, η μεταρρύθμιση υπόσχεται πιο ομοιογενείς κανόνες σε κάθε κλάδο και εξάλειψη του αθέμιτου ανταγωνισμού από εταιρείες που έμεναν εκτός συλλογικών ρυθμίσεων. Η ταχύτερη επίλυση διαφορών, σε συνδυασμό με την αναβάθμιση των μητρώων, δημιουργεί ένα περιβάλλον με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα.

Το νομοθετικό πλαίσιο βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο επεξεργασίας και αναμένεται να προχωρήσει στη Βουλή στις αρχές του 2026. Μετά την ψήφιση του νόμου, θα ακολουθήσει η εφαρμογή των πρώτων μέτρων, με τις παρεμβάσεις στην επέκταση των συμβάσεων και στη μετενέργεια να τίθενται μεταξύ των πρώτων σε ισχύ.